Batavia1740
0

Tim&Paul en de VOC-mentaliteit

Tim&Paul zijn altijd bewonderaars van Jan-Peter Balkenende geweest. En onze grootste wens is om terug te keren naar de VOC-mentaliteit. Helaas blijkt deze mentaliteit naast handelsgeest ook genocide te stimuleren. En daar voelen we ons toch wat ongemakkelijk bij.

Toch?
Toch?

Waar hebben we het dan over? De Chinezenmoord van 9 oktober 1740. Waarbij er in een krappe twee weken 10.000 Chinezen over de kling werden gejaagd. Nu is genocide geen vreemde van de VOC – in 1621 was Pieterzoon Coen immers al op Banda geweest om daar de boel te ‘herbevolken’, maar de Chinezenmoord was wel een behoorlijk excess. Hoe heeft het zover kunnen komen?

Er woonden en werkten veel Chinezen bij de suikerfabrieken in en rond Batavia. Omdat de suikerprijs in de jaren veertig was gezakt was er al wat onrust.  Dat ging bovendien gepaard met de strenge restricties die door de Gouverneur-Generaal, Adriaan Valckenier, werden afgekondigd. Er was dus sprake van enige spanning in de  ‘Koningin van het Oosten’.  De sociale onrust was ook groeiende, omdat de Chinezen een steeds grotere rol begonnen te spelen in de handel rond Batavia. Het was een vrij grote en redelijk welgestelde groep – dat is vragen om problemen.

Elke Chinees die zich verdacht gedroeg werd gedeporteerd naar Sri Lanka. Het gerucht onder de Chinese bevolking was dat deze pariahs eenmaal op veilige afstand van Java zonder pardon overboord werden gezet. Cultureel onbegrip speelde de samenleving in de 18de-eeuw ook al parten.

Batavia1740
Batavia in 1740. Op de voorgrond brandende huizen

Het eerste wapenfeit was een opstootje waarbij 50 Nederlandse soldaten werden vermoord door een boze groep suikerwerkers. Als reactie werden de huizen van de Chineze bevolking in de stad onder vuur genomen. Op 22 oktober stopte de opstand formeel en waren er 10.000 Chinese – en 500 Nederlandse slachtoffers te betreuren. Officieus sijpelde het geweld nog door en laaide in 1741 weer op, met het uitbreken van de Javaanse Oorlog.

Ja maar Tim&Paul, dat is toch gewoon de tijd? Normaal gesproken vinden we van wel – het heeft weinig zin om met onze Gutmenschmentaliteit te kijken naar zaken die driehonderd jaar geleden plaatsvonden. Het verleden is immers een ander land. Maar in dit geval hebben we 18de-eeuwse medestanders gevonden: de heer Valckenier werd terug naar de Republiek gesommeerd en ter dood veroordeeld vanwege zijn betrokkenheid bij de slachtpartij – en in de ogen van de VOC een grotere misdaad: het storen van de suikerproductie. Hij overleed uiteindelijk in de jari voordat het vonnis werd voltrokken.

Deal with it.
Deal with it.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *