Rhodes
0

Tim&Paul&Toto

Tim&Paul kijken altijd met plezier naar de verandering van herinnering. Op het terrein van de universiteit van Oxford staat een beeld van Cecil Rhodes. Tim&Paul duiken speciaal voor in de gecompliceerde geschiedenis van een man en zijn nalatenschap.

Cecil was een diamantmagnaat die kansen zag in Afrika. Nog tijdens zijn studie aan Oxford richtte hij in 1880 een diamantonderneming op en ging vlijtig aan de slag in Britse Kaapkolonie, waar hij en passent enkele bestuurlijke functies vervulde. Naar goed oud voorbeeld richtte hij in 1889 The British South Africa Company op, een onderneming gevormd naar de East India Company. Net als haar illustere voorgangers was de South Africa Company bedoeld om de kolonien te exploiteren. Rhodes kreeg met zijn Company een koninklijke toestemming en mocht onderhandelen met Afrikaanse vorsten. Daarbij voerde enkele oorlogen met zijn eigen leger tegen de Matabele en Shona-bevolking. Door zijn imperialistische inborst veroverde hij flinke stukken Afrika bij elkaar en ontstond Rhodesië.

Door zijn omzwervingen en succes in Afrika werd Cecil Rhodes natuurlijk schathemeltje rijk. Toen hij 1902 stierf liet hij twee procent van zijn fortuin na aan de universiteit in Oxford.  Niet alleen is hier nu Rhodes’ building, ook worden er Rhodes-scholarships uitgekeerd. En dat is tegen het zere been van een groep studenten. Ze zien de verwijzingen naar Cecil Rhodes als achterhaald en willen de universiteit zuiveren ‘van alle koloniale banden’.

cecil-rhodes-600
‘Zal ik jouw mijn koloniale banden laten zien’

Cynisch als wij zijn, stellen Tim&Paul de vraag die gesteld moet worden: is dat zo? Is het voor een echte relatie met het verleden niet beter bewust te zijn van het verleden zonder het te ontdoen van de rafelrandjes? Juist het pijnlijke verleden moet zichtbaar gemaakt worden door iedere dag herinnerd te worden aan de rol die Rhodes in de negentiende eeuw speelde. Wij verklaren ons nader:

Als voorbeeld gebruiken wij het beeld van Jan Pieterszoon Coen dat thans te zien is in Hoorn. Coen is bekend geworden als koopman en gouverneur-generaal der VOC in Indonesië. In die rol vond onder zijn leiding een slachtpartij plaats om de bevolking van de Banda-eilanden te laten stoppen met het verbreken van het nootmuskaatmonopolie dat de VOC bezat. Coen ging de Nederlandse geschiedenis in als een held, met bijbehorende verering. Zijn uitspraak; ‘dispereert niet, ontziet uw vijanden niet, want God is met ons’ werd in de negentiende eeuw symbool voor zijn strenge doch rechtvaardige opstelling en een deel daarvan werd ook gebruikt toen Wilhelmina het volk na Duitse inval van 1940 toesprak.

Dispereren jullie ff niet. Ik zit in Engeland, okdoei.
‘Beter dispereren jullie ff niet. Ik zit in Engeland, okdoei.’

Recentelijk kwam het beeld in opspraak. Ons Indonesische verleden zou geen eerbetoon verdienen en de massamoord die Coen liet uitvoeren al helemaal niet. De gemeenteraad van Hoorn besloot in 2012 teksten bij het beeld te plaatsen die Jan Pieterszoon Coen als nationale held nuanceren. Als het beeld verwijderd zou worden was dit ongemakkelijke voorbeeld uit de Nederlandse geschiedenis onzichtbaar gebleven.

Daarom pleiten Tim&Paul voor het zichtbaar maken van de rol die een begunstiger van de universiteit van Oxford in het koloniale verleden van Groot-Brittannië gespeeld heeft. Dan kan ook getoond worden dat Cecil Rhodes onderdeel was van een Zeitgeist. Hij was deel van een kolonisatiewedloop in Afrika waar ook bijvoorbeeld de Belgische koning Leopold II met zijn persoonlijke vrijstaat Congo onderdeel was. Op die manier kunnen de diametraal verschillende meningen over Cecil Rhodes samenkomen en alleen op die manier kunnen de Rhodesgebouwen in Oxford uitgroeien tot een Lieu de mémoire, een plek waar herinnering samenkomt. Iets schrappen uit het straatbeeld omdat het een dubieus verleden heeft lijkt ons de verkeerde aanpak.

 

Oh. Wacht.
Oh. Wacht.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *