ZwarteSint
1

Tim&Paul& Zwarte Piet (Deel IV)

Na het succes van zijn boek Alleen maar nette mensen, over een jongen uit Zuid met een voorliefde voor donkere vrouwen, schrijft Robert Vuijsje op VK.nl enkele verhalen waarin hij door middel van de personages uit zijn boek reageert op de discussie over Zwarte Piet.

Net als vorig jaar probeerden Tim&Paul een invalshoek te vinden voor hét stuk dat de discussie over Zwarte Piet zou beëindigen. Want dat brengt ons eeuwige roem en viralness op het internet, en we zagen de titels al voor ons: ‘je gelooft nooit wat deze twee jongens vinden van zwarte piet’, of ‘Deze jongens wilden een kinderfeest verpesten – maar toen gebeurde dit!’.

Maar omdat wij toch ook een beetje inhoudelijk willen zijn hebben we zitten overpeinzen wat nou de insteek moet worden.  Het uitgangspunt Jan Schenkman vonden we flauw, het uitleggen van racisme werd ook te ingewikkeld en we houden ons mond helemaal over de Nederlandse multiculturele samenleving. Om toch over Zwarte Piet te kunnen schrijven besloten we maar critisch te zijn op wat andere mensen te zeggen hebben. We besloten het feuilleton van Vuijsje aan een nadere inspectie te onderwerpen:

Het verhaal begint als David en Rowanda naar een waterpijptent gaan. Want David is Joods maar ziet er dus eigenlijk Marokkaans uit. Dan horen ze twee Marokkaanse klanten zeggen dat ze vroeger naar Nederland verscheept zijn om te werken in Nederland. Rowanda wordt kwaad: ‘Probeer jij nu onze geschiedenis af te pakken?’ Vervolgens riposteert de Marokkaanse klant dat de geschiedenis van iedereen is. De jongen vraagt vervolgens: ‘Die Zwarte Piet, hoe hebben jullie dat gedaan? Wij hebben een miljoen moslims, denk je dat Suikerfeest een vrije dag is?’ Vervolgens kabbelt het gesprekje door over christelijke vrije dagen en niet-gelovige Nederlanders.

De vergelijking tussen massale toestroom van gastarbeiders en het Nederlandse slavernijverleden is leuk, maar gaat natuurlijk volledig mank. Een vergelijking maken tussen gedwongen emigratie als tot slaaf gemaakt persoon en dat afzetten tegen een groep mensen die na actieve werving door de Nederlandse regering naar Nederland zijn gehaald voor arbeidsdoeleinden is zinloos want het heeft verder niets met elkaar te maken. Maar we dwalen af.

Vuijsje presenteert Zwarte Piet als onderdeel van een Sinterklaasfeest als moment van feest. Nu is 5 december helemaal geen vrije dag, nooit geweest ook, maar wel is het Sinterklaasfeest een feest – dat staat immers in de naam. Vuijsje signaleert correct dat het een feest is waar slechts een gedeelte van de Nederlandse samenleving binding mee heeft, maar dat is niet uitsluitend een probleem met Sinterklaas. Neem een feestdag als Pinksteren bijvoorbeeld. Iedereen denkt natuurlijk nu braaf: ‘uitstorting van de Heilige Geest’, en dan? Wat betekent het?

Net zoals een deel van Nederlandse samenleving de christelijke feesten weinig zegt, vind een deel van de samenleving momenteel geen aansluiting bij het Sinterklaasfeest danwel Suikerfeest. Op zich niet erg, Tim&Paul zijn toch al Obese en al dat suiker zou ons toch misselijk maken bovendien, maar mensen voelen zich gekwetst. En daar moeten we als Gutmensch naar luisteren.

Geen Zwarte Piet
Paul na afgelopen St. Maarten. Hij heeft nergens spijt van.

Hier komen we bij de crux van de zaak: is Zwarte Piet racistisch? Tim&Paul zeggen – we zijn ons terdege bewust voor het risico op represailles en reprimandes – volmondig ja. Zwarte Piet is zonder enige twijfel een stereotypische weergave van de Afrikaan uit de negentiende eeuw. En wij kunnen het weten, want we hebben daar college over gekregen.

Even een voorbeeld: we nemen Kuifje in Afrika en Sjors en Sjimmi. Allebei komen ze uit de jaren ’30. Sjors en Sjimmie zijn sinds hun prille beginjaren in hun uiterlijk behoorlijk veranderd en Kuifje in Afrika wordt in bijvoorbeeld Zweden niet meer gepubliceerd. De gelijkenis Ik het uiterlijk tussen de Afrikanen in Kuifje en Zwarte Piet zijn overduidelijk. Zwarte Piet gaat dus niet eens terug op het raciale wereldbeeld van Jan Schenkman uit het midden van de negentiende eeuw, het gaat terug op het stereotype beeld dat er in jaren dertig bestond van donkere mensen. Met de hele geschiedenis van ongelijkheid die daaraan vooraf ging, op te pakken bij de Slavernij. Slovende en werkende pieten en Sinterklaas hoog op zijn spierwitte paard. Is Zwarte Piet een slaaf? Anno 2015 niet, want het zijn slechts blanke dudes met schoensmeer op hun hoofd, maar je moet wel erg weinig historisch besef hebben wil je hier geen wrange combinatie in zien.

Toch biedt het Sinterklaasfeest, mét een Zwarte Piet, een mogelijkheid tot consensus. Wat nou als 5 december een vrije dag wordt, daar kun je immers niet tegen zijn. Zwarte Piet blijft in verschijningsvorm een stereotype karikatuur, maar de verjaardag van Sinterklaas wordt een moment om stil te staan bij het Nederlandse koloniale verleden. We moeten laten zien hoe dit beeld is ontstaan en hoe dit beeld onderdeel was van onze cultuur. Niet zomaar onzichtbaar maken uit onze samenleving. Benoemen en uitleggen, duiden, alleen daarmee kan het begrip van onze geschiedenis vergroot worden.  We zijn inmiddels drie generaties los van 1975 dus is het hoog tijd om ook ons gedachtegoed postkoloniaal te maken.

Alle punten die we probeerden te vermijden hebben we nu benoemd: Jan Schenkman, racisme en de multiculturele samenleving. Hebben we de discussie opgelost? Zo naïef zijn we helaas niet meer. Tim&Paul zetten snel het Sinterklaasjournaal aan, en laat er in godsnaam geen kleurenpieten in zitten, want dan moeten we weer schrijven waarom dát racistisch is.

Zwarte Piet
Dit moeten we niet willen met z’n allen.

One thought on “Tim&Paul& Zwarte Piet (Deel IV)

  1. Dat Nederland sinds de jaren dertig is overgestapt -van Piet als knecht, heraut of boeman- naar een Piet als (ex) slaaf) is genant. Maar daarna maakte het Sinterklaasfeest sinds de jaren tachtig nog een metamorfose door die het nog erger maakte: De Kerst kwam als familie cadeau moment op. Winkels (en historici) wilde graag het Sint feest behouden, liever twee feesten dan een. Lekker veel cadeaus. Om te voorkomen dat de kerstman – die een cola dikke versie is van Sinterklaas- de December maand over nam, moest het Sinterklaasfeest zich duidelijker profileren. Als decoratie waren er altijd al buitelende Piet figuren, dit was een duidelijk onderscheid met het kesrtfeest. Nu verscheen ook in de defilés van Sint steeds meer Pieten. Deze Pieten waren/ zijn gebaseerd op het jaren dertig zwarte (ex) slaaf) stereotype; Piet is dom en maf. Het werd steeds meer een Pietenfeest, die in grote getalen in beeld buitelden met ergens in de achtergrond hun leider een witte man. Gelukkig denken we daar nu over na. Mijn suggestie; Breng Piet terug tot hooguit drie a vier herauten naast Sinterklaas, als eerzaam burger met verstand.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *