fietstunnel naar centraal
1

Tim&Paul& de fietstunnel naar centraal, deel II

Nu de rookwolken eindelijk zijn opgetrokken buigen Tim&Paul zich voor de laatste keer over de fietstunnel onder het Amsterdam Centraal. Onze zoektocht bracht ons naar de keukentafel van Irma Boom.

fietstunnel naar centraal

Vorige week schreven we dat we boos waren over het gebruik van geschiedenis in de fietstunnel naar centraal. De  reacties op het stuk hadden we niet voorzien. Ons initiële optimisme over het doel van ons stuk bleek snel ongegrond: niemand kon de geschiedenis iets schelen. Het ging blijkbaar om Rotterdam tegen Amsterdam. Een strijd die ons dan weer niets kan schelen.

Natuurlijk hebben we onszelf even gegooglenews’ed, zo egomaniakaal zijn we dan ook wel weer. Hoogtepunt was het radio-interview met Radio Rijnmond met de meest werkloze helft van Tim&Paul. Het stuk bracht ons ook naar de keukentafel van Irma Boom. De ontwerpster en kunstenaar was zo vriendelijk om met ons in gesprek te gaan over het paneel, de tunnel en haar keuzes. Maar de verandering van geschiedenis waar het ons om te doen was, bleek eigenlijk helemaal geen bewuste keuze te zijn geweest. Irma Boom vroeg ons in ons volgende stuk meer duiding te geven. Tim&Paul mogen weer doen waar we goed in zijn: geschiedenis, met een grote G.

Fietstunnel
Dat leerden we hier!

We keren terug naar het tegeltableau en wat we daar zien. Om te beginnen is er natuurlijk het schip. Het bijschrift van het Rijksmuseum is duidelijk: We zien ’s Lands schip Rotterdam en de haringvloot. Ze laten in het midden of het een oorlogsschip is. De suggestie dat het afgebeelde schip net zo goed een koopvaarderschip kon zijn snijdt hout. Eind zeventiende eeuw was het verschil tussen koopvaardijschepen en marineschepen nog niet heel duidelijk. Maar het lijkt ons onwaarschijnlijk dat een koopvaardijschip de haringvloot beschermt. Een oorlogsschip dus.

Belangrijk is wederom te noemen dat de Republiek in de zeventiende en achttiende eeuw geen landelijke marine kende. De Republiek had wel degelijk een oorlogssvloot maar verschillende admiraliteitscolleges bestierden elk een eigen lokale winkel, met eigen schepen, eigen kapiteins en eigen takkies. Zo was er een Amsterdamse Admiraliteit en een Rotterdamse Admiraliteit. Waarschijnlijk zien we op het tegeltableau een schip van de Rotterdammers: van de Admiraliteit op de Maze.

We zochten uit welk schip hier precies te zien is. In het monumentale handgeschreven compendium van oorlogsschepen van A. Vreugdenhil en J. Van Sluis met de toepasselijke naam ‘Oorlogsschepen 1572-1950’ vonden we de historische verlossing. Er waren helaas wel meerdere schepen met de naam Rotterdam, dus we moesten even puzzelen. Maar dat is niet erg, daar hebben we vijf jaar voor gestudeerd. Waarschijnlijk gaat het om de Rotterdam uit 1695 komt en gebouwd werd in opdracht van de Admiraliteit van de Maze. Het schip had 32 stukken kanon en 120 matrozen nodig.

Conservator Diederick Wildeman van Het Scheepvaartmuseum gaf aan dat hij in de overtuiging was dat op het tegeltableau van Boumeester een allegorie te zien is. Volgens Wildeman zien we een oorlogschip (in de achtergrond is er nog een te zien) tussen verschillende vissersschepen en symboliseert de afbeelding de bloeiende visserij in de wateren rond Rotterdam die mede floreerde dankzij de bescherming van oorlogsschepen.

Het wapen op de spiegel van het oorlogsschip is het wapen van de stad Rotterdam. We zien het schild met de witte middenbaan en donkere (groene) zijbanen. Het schild wordt geflankeerd door twee leeuwen. Boven het stadsschild is het wapen van de Rotterdamse admiraliteit te zien. Tim&Paul blijven bij onze stelling: er had geen Rotterdamser schip in de fietstunnel kunnen varen.

Maar waarom wij hier zo’n halszaak van maken is de manier waarop er in dit geval met geschiedenis omgegaan wordt. Irma Boom vertelde ons dat het tegeltableau een inspiratie vormde voor de fietstunnel. Tim&Paul hebben geen inzicht in het creatieve proces ten grondslag aan het creëren van kunst en kunnen het alleen maar prijzen dat scheepvaart uit de zeventiende teruggebracht wordt naar het IJ, maar de geschiedenis werd op een nonchalante manier aangepast en geschikt gemaakt voor de fietstunnel.

Deze manier van geschiedsaanpassing of geschiedenisvervalsing is alom vertegenwoordigd in onze maatschappij en dat is wat ons, als schatzoekers op weg naar Huizinga’s historische sensatie, stoort. Kennelijk spreekt geschiedenis tot de verbeelding en wordt geschiedenis talloze keren om ons heen gebruikt, maar blijft het altijd slechts een decor en een middel dat naar lievelust ingezet kan worden. Het verleden echt leren bergrijpen is helaas nooit een doel op zich.

One thought on “Tim&Paul& de fietstunnel naar centraal, deel II

  1. De engelstalige tile op de website van het Rijksmuseum is als volgt: “Tile Panel depicting the Warship Rotterdam and the Herring Fleet.”

    Maar onder ‘Description’ staat inderdaad, “Tegeltableau van 180 tegels (12 x 15) met een blauw geschilderd zeegezicht met ‘s Lands schip Rotterdam en de haringvloot. ”
    https://www.rijksmuseum.nl/en/collection/BK-NM-10831

    Wat het ook is, ik ben het met jullie eens dat een typisch Amsterdam’s tafreel beter op zijn plaats was geweest.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *